داشتند ، و دشمنان در سمت جنوبى كه دور تر است ، اين احتمال نيز وجود دارد كه محلى را كه مسلمانان به حكم ناچارى براى مبارزه با دشمن انتخاب كرده بودند پائينتر و محل دشمن مرتفعتر بوده و اين يك امتياز براى دشمن محسوب مىشد . سپس مىگويد : « كاروانى را كه شما در تعقيب آن بوديد ( كاروان تجارتى قريش و ابو سفيان ) در نقطه پائينترى قرار داشت » ( * ( وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ ) * . ) زيرا همانگونه كه سابقا گفتيم هنگامى كه ابو سفيان از حركت مسلمانان آگاه شد مسير كاروان را عوض كرد و از بيراهه از حاشيه درياى احمر با سرعت خود را به مكه نزديك ساخت ، و اگر مسلمانان مسير كاروان را گم نمىكردند ممكن بود ، به تعقيب كاروان بپردازند و از در گيرى با لشكر دشمن كه سرانجام باعث آن فتح و پيروزى عظيم شد خوددارى كنند . از همه اينها گذشته تعداد نفرات و امكانات جنگى مسلمانان در مقابل دشمن از هر نظر كمتر و ضعيفتر بود و در سطح پائينترى قرار داشتند و دشمن در سطح بالاتر لذا قرآن اضافه مىكند « شرائط چنان بود كه اگر از قبل آگاهى داشتيد و مىخواستيد در اين زمينه با يكديگر وعده و قرار دادى بگذاريد حتما گرفتار اختلاف در اين ميعاد مىشديد » ( * ( وَلَوْ تَواعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعادِ ) * ) . زيرا بسيارى از شما تحت تاثير وضع ظاهرى و موقعيت ضعيف خود در مقابل دشمن قرار مىگرفتيد و با چنين جنگى اصولا مخالفت مىكرديد . ولى خداوند شما را در مقابل يك عمل انجام شده قرار داد « تا كارى را كه مىبايست انجام گيرد تحقق بخشد » ( * ( وَلكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّه أَمْراً كانَ مَفْعُولًا ) * ) . تا در پرتو اين پيروزى غير منتظره و معجزه آسا حق از باطل شناخته شود « و آنها كه گمراه مىشوند با اتمام حجت باشد و آنها كه راه حق را مىپذيرند با آگاهى و دليل آشكار » ( * ( لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ ) * ) .